Ik logde in op Plesk en kreeg een gewijzigde EULA voorgeschoteld. Op zichzelf al een bijzondere actie, want het is feitelijk take it or leave it. Alleen blijkt “leave it” in de praktijk te betekenen dat je niet meer bij je eigen server kunt. De twee knoppen Accept en Decline wekken nog even de illusie van keuzevrijheid, maar wie op Decline klikt, komt niet verder.
Eerst even: wat is Plesk eigenlijk?
Voor wie niet dagelijks met servers bezig is, is enige achtergrond misschien handig.
Plesk is een programma waarmee je een webserver kunt beheren. Een webserver is simpel gezegd de computer waarop een website draait. Zonder Plesk moet je allerlei technische handelingen uitvoeren met opdrachten en configuratiebestanden. Plesk geeft daarvoor een overzichtelijk scherm met knoppen en menu’s, zodat je bijvoorbeeld websites kunt toevoegen, e-mailadressen kunt aanmaken, back-ups kunt maken en beveiligingsinstellingen kunt aanpassen. Daardoor heb je veel minder technische kennis nodig om een server te beheren.
De overeenkomst die ik moest accepteren is een EULA, een End User License Agreement. Dat is de overeenkomst waarin staat onder welke voorwaarden je software mag gebruiken. Vergelijk het met de voorwaarden bij het huren van een auto. Je mag ermee rijden, maar de auto blijft eigendom van de verhuurder en er gelden regels over wat je wel en niet mag doen.
Bij Plesk werkt dat niet anders. Je koopt de software niet echt; je koopt het recht om de software te gebruiken. De EULA beschrijft welke rechten jij hebt, wat de leverancier van jou verwacht en welke bevoegdheden de leverancier heeft als je je niet aan de afspraken houdt. In dit geval is die leverancier WebPros.
Een overeenkomst waar je pas over mag nadenken nadat je hebt ingestemd
Normaal gesproken besteed ik weinig aandacht aan dit soort overeenkomsten. Ze zijn meestal lang, juridisch en geschreven in een taal waarvan je vermoedt dat zelfs de schrijver af en toe de draad kwijt was.
Dit keer viel me echter iets anders op. Ik krijg niet eerst de gelegenheid om rustig te bekijken of ik met de nieuwe voorwaarden kan leven en eventueel naar een alternatief uit te kijken. Nee, ik kan simpelweg niet verder zolang ik de gewijzigde overeenkomst niet accepteer.
Dat wringt. Niet zozeer omdat voorwaarden mogen veranderen, maar omdat de keuze al verdwenen is voordat je überhaupt hebt kunnen nadenken.
Een paar opvallende bepalingen
Uit nieuwsgierigheid ben ik toch maar eens in de tekst gaan spitten. Dan kom je een paar zaken tegen die op zijn minst de wenkbrauwen laten bewegen.
De eerste en meest opvallende bepaling is dat WebPros zich het recht voorbehoudt om de software op afstand uit te schakelen wanneer sprake is van een licentieovertreding, wanbetaling of een andere schending van de overeenkomst. Voor organisaties die Plesk bedrijfskritisch inzetten, vormt dat een aanzienlijk operationeel risico. De leverancier beschikt daarmee immers over een directe technische handhavingsmogelijkheid.
Daarnaast bevat de overeenkomst uitgebreide bepalingen over licentiecontroles en audits. WebPros mag technische gegevens verzamelen, zoals IP-adressen, apparaatidentificaties en informatie over het gebruik van licenties. Bovendien behoudt het bedrijf zich het recht voor om tot twee jaar na beëindiging van de overeenkomst audits uit te voeren om te controleren of aan de licentievoorwaarden is voldaan. Dat gaat verder dan wat je in veel standaardsoftwarelicenties tegenkomt.
Ook de manier waarop licentieovertredingen worden afgehandeld is opvallend. WebPros mag niet alleen corrigerende maatregelen nemen, maar ook de kosten van ontbrekende licenties in rekening brengen en, als het nodig wordt geacht, de software op afstand uitschakelen. Daarmee beschikt de leverancier over vergaande contractuele bevoegdheden om licentiegebruik af te dwingen.
Verder blijkt zelfs een permanente licentie niet helemaal permanent te zijn. Wanneer zo’n licentie gedurende twaalf maanden geen actief gebruik rapporteert, kan deze automatisch worden geschorst en moet zij worden vervangen. Dat is een bepaling die je in traditionele softwarelicenties maar weinig tegenkomt.
Tot slot bevat de overeenkomst een zeer vergaande beperking van de aansprakelijkheid van WebPros. Afgezien van een beperkte garantieperiode van negentig dagen wordt de software grotendeels geleverd “zoals deze is”. De aansprakelijkheid van WebPros is bovendien gemaximeerd tot het bedrag dat de klant in de twaalf maanden voorafgaand aan een eventuele claim aan licentiekosten heeft betaald. Voor organisaties die afhankelijk zijn van Plesk is dat een belangrijk aandachtspunt, omdat de mogelijkheden om eventuele schade te verhalen hierdoor sterk worden beperkt.
De echte vraag gaat niet over Plesk
Ik zou hier nog een paar pagina’s over kunnen schrijven. De gemiddelde lezer zal zich vermoedelijk eerder afvragen of de koffie al klaar is dan hoe een EULA precies in elkaar zit. Dat neem ik niemand kwalijk. Toch raakt dit aan iets groters dan één softwarepakket.
Steeds vaker verschuift de macht ongemerkt van gebruiker naar leverancier. Niet doordat producten slechter worden, maar doordat de voorwaarden veranderen. Je koopt geen gereedschap meer dat van jou is. Je krijgt toegang, zolang de leverancier dat goed vindt en zolang je blijft voldoen aan voorwaarden die onderweg mogen wijzigen.
Dat is een ontwikkeling die we bijna normaal zijn gaan vinden. Misschien wel omdat het steeds een klein stapje tegelijk gebeurt. Totdat je ineens ontdekt dat “nee” zeggen betekent dat je niet meer bij je eigen systemen kunt. Dan blijken twee knoppen ineens toch maar één keuze te bevatten.
Misschien toch maar weer terug naar de terminal
Voor ons is dit in ieder geval een goede aanleiding om nog eens kritisch te kijken naar de afhankelijkheden die we hebben opgebouwd.
Misschien is het helemaal niet zo’n slecht idee om weer wat vaker de code-editor te openen, de terminal erbij te pakken en servers gewoon met commando’s te beheren. Dat vraagt misschien iets meer kennis en wat meer aandacht, maar ook iets minder vertrouwen in een leverancier die op elk gewenst moment de stekker uit jouw beheeromgeving kan trekken.
En eerlijk gezegd liever een terminal die af en toe mopperig reageert dan twee knoppen die keuzevrijheid beloven, terwijl de uitkomst al lang vaststaat.
