Ik heb er al vaker over geschreven, maar het blijft een heerlijk onderwerp. Wij kopen af en toe kunst. Niet omdat we het als een investering zien, maar omdat we het mooi vinden en de gebruikte technieken op waarde weten te schatten. Dat klinkt misschien wat eenvoudig, maar volgens mij is het precies waar kunst om draait. Je ziet iets, het raakt je en vervolgens wil je er graag wat vaker naar kijken. Het liefst iedere dag, gewoon in je eigen huis.
Natuurlijk heeft kunst een prijs maar de prijs van kunst en de waarde ervan zijn twee verschillende dingen. De prijs staat op het kaartje, de waarde ontstaat pas wanneer je ermee gaat leven.
De kunst van het verlangen
Er zijn een paar kunstenaars van wie we bijzonder gecharmeerd zijn. Tegelijkertijd kunnen we ons niet altijd werk van onze favorieten veroorloven. Dat is overigens helemaal niet erg, want verlangen is ook een mooie bezigheid. Bovendien maakt het sparen voor iets bijzonders de uiteindelijke aanschaf misschien nog wel plezieriger.
Deze keer hebben we een jaartje langer gespaard, omdat we heel graag drie schilderijen van Christiaan Kuitwaard uit zijn serie White Box Paintings wilden aanschaffen. Zijn werk spreekt ons aan door de manier waarop hij met licht, vorm en verstilling omgaat. Het bijzondere zit niet noodzakelijk in wat er allemaal te zien is, maar juist ook in wat er wordt weggelaten. Dat vraagt om aandacht en misschien is dat in onze drukke wereld wel een van de kostbaarste dingen die we elkaar en onszelf kunnen geven.
We hebben de schilderijen niet gekocht omdat we verwachten dat ze over tien jaar meer waard zijn. Daarvoor bestaan andere bezigheden, die doorgaans gepaard gaan met grafieken, voorspellingen en mensen die achteraf precies weten wat je had moeten doen. Wij wilden deze werken omdat ze ons aanspreken en omdat ze ons huis nog meer ons huis maken.
Wat kost iets wat je raakt?
We leven in een tijd waarin we bijna alles proberen uit te drukken in geld. Wat levert iets op, wat is het rendement en wanneer hebben we de investering terugverdiend? Dat zijn nuttige vragen wanneer je nadenkt over vloerisolatie, maar bij een schilderij worden ze wat merkwaardig.
Want hoe bereken je de waarde van het plezier dat je ervaart wanneer je ’s ochtends met een kop koffie langs een schilderij loopt en er ineens iets in ontdekt wat je gisteren nog niet was opgevallen? Hoeveel euro is de rust waard die een kunstwerk kan brengen? En wat is de financiële opbrengst van een gesprek dat ontstaat doordat iemand op bezoek komt en zich afvraagt waarom je juist dát schilderij hebt gekocht?
Het antwoord is waarschijnlijk dat die waarde zich helemaal niet laat berekenen. Gelukkig maar, want niet alles wat betekenis heeft, hoeft meetbaar te zijn. Sterker nog, ik vermoed dat veel van de werkelijk waardevolle dingen in het leven zich bijzonder slecht lenen voor Excel.
Meer dan een mooi plaatje
Wat mij ook aanspreekt in kunst, is het vakmanschap. Achter een ogenschijnlijk eenvoudig werk kunnen jaren van oefening, experimenteren, mislukken en opnieuw beginnen schuilgaan. Een kunstenaar leert kijken, ontwikkelt een eigen beeldtaal en maakt voortdurend keuzes. Wat laat ik zien, wat laat ik weg en wanneer is het eigenlijk af?
Juist die combinatie van vaardigheid, verbeelding en eigenzinnigheid verdient waardering. Kunst hoeft niet altijd gemakkelijk te zijn of onmiddellijk begrepen te worden. Soms mag ze schuren, vragen oproepen of je op een ander spoor zetten. Een werk waarover iedereen het direct eens is, kan prachtig zijn, maar een werk waarover je na jaren nog steeds nadenkt, heeft misschien iets extra’s.
Daarbij vind ik het belangrijk dat kunstenaars de ruimte houden om werk te maken dat niet uitsluitend wordt bepaald door wat de markt verlangt. Wanneer alles moet verkopen, dreigt het gevaar dat originaliteit plaatsmaakt voor voorspelbaarheid. Kunst heeft juist de vrijheid nodig om iets te laten zien wat we nog niet wisten dat we wilden zien.
Een huis wordt er meer thuis van
Onze drie schilderijen hangen inmiddels niet aan de muur als een verzameling financiële bezittingen. Ze maken deel uit van ons dagelijks leven. Ze zijn aanwezig tijdens gesprekken, bij een trippeltje, op rustige zondagochtenden en op dagen waarop de wereld zich wat minder vriendelijk gedraagt.
Misschien is dat wel het mooiste van kunst in huis. Je hoeft er niet speciaal voor naar een museum en je hoeft er ook niet voortdurend bewust naar te kijken. Ze is er gewoon, als een vertrouwde aanwezigheid die af en toe opnieuw je aandacht vraagt.
En natuurlijk zal niet iedereen onze smaak delen. Dat hoeft ook niet, want een huis waarin uitsluitend hangt wat iedereen mooi vindt, vertelt uiteindelijk weinig over de mensen die er wonen. Juist de persoonlijke keuzes, de herinneringen en de verhalen maken een huis eigen.
De werkelijke opbrengst
Ik begrijp heel goed dat kunst voor sommige mensen een investering is. Daar is op zichzelf niets mis mee. Maar voor ons ligt de werkelijke opbrengst ergens anders. Die zit in het kijken, het genieten, de bewondering voor het vakmanschap en het besef dat iemand iets heeft gemaakt wat ons op een bijzondere manier raakt.
We hebben er wat langer voor moeten sparen en dat was het meer dan waard. Niet omdat we nu drie schilderijen bezitten die mogelijk ooit meer geld opleveren, maar omdat we drie werken in huis hebben gehaald waar we iedere dag plezier aan kunnen beleven.
En mocht iemand over twintig jaar vragen wat die schilderijen inmiddels waard zijn, dan hoop ik dat ik nog steeds hetzelfde antwoord kan geven.
Veel, want we genieten er nog iedere dag van.
Dat lijkt me een uitstekend rendement.
