Wie wil er tegenwoordig nog een staande klok of überhaupt wie wil er tegenwoordig nog een klok? Waarom zou je een met mensenhanden gemaakt gedrocht in huis halen dat je op moet winden en meestal er een paar minuten naast zit. De tijd op de smartphone is veel nauwkeuriger. Tuurlijk, een smartphone hoef je niet op te winden maar laad je op en met zonne-energie als bron is het milieuvriendelijke argument ook verdwenen maar toch wil ik een lans breken voor dat mooie ambacht.
Dat klinkt misschien vreemd uit de mond van iemand die al bijna zijn hele werkzame leven in de IT rondloopt. Iemand die zich nog kan verheugen op een elegante softwareoplossing zoals een liefhebber van klassieke muziek kan genieten van een goed gespeelde symfonie. Toch geloof ik dat niet alles wat nieuw is automatisch beter is en niet alles wat oud is zijn waarde verloren heeft.
Een klok uit een andere wereld
Vandaag zag ik een hele mooie staande klok op Catawiki die de minimumprijs niet haalde. Een paar honderd euro voor een klok in uitmuntende staat die door mensenhanden is gemaakt tussen 1800 en 1850.
Laat dat eens rustig op je inwerken. Tussen 1800 en 1850.
Toen reed er nog geen auto rond. Er waren geen computers, geen smartphones, geen wifi-problemen en waarschijnlijk ook geen vergaderingen waarin iemand zei dat we even moesten “doorpakken op de roadmap”. Een ambachtsman heeft destijds dagen, weken en misschien wel maanden besteed aan het maken van die klok. Tandwiel voor tandwiel. Onderdeel voor onderdeel. Met gereedschap dat tegenwoordig vermoedelijk als museumstuk wordt beschouwd.
Wat de klok voor mij nog interessanter maakte, was de naam op de wijzerplaat: Jn. Hallam, Nottingham. Over John Hallam weten we tegenwoordig minder dan over de klok die hij maakte. Hij werkte waarschijnlijk rond het begin van de negentiende eeuw in Nottingham, een streek waar toen veel klokkenmakers actief waren. Zijn naam leeft niet voort in standbeelden maar in iets veel mooiers: werk dat tweehonderd jaar later nog steeds bestaat.
Dat vind ik eigenlijk wel geruststellend. In een tijd waarin velen van ons dagelijks bezig zijn met zichtbaarheid, bereik en persoonlijke merken, herinnert zo’n klok eraan dat betekenis niet altijd samenvalt met bekendheid. Hallam maakte geen content. Hij maakte klokken. En terwijl de namen van veel tijdgenoten allang vergeten zijn, tikt zijn vakmanschap nog steeds rustig door.
Misschien is dat wel de meest duurzame vorm van onsterfelijkheid die er bestaat.
En nu staat zo’n klok ergens te wachten op een nieuwe eigenaar terwijl de belangstelling beperkt blijft tot een paar bieders die waarschijnlijk ook nog even hun smartphone raadplegen om te kijken hoe laat het precies is.
Dat vind ik ergens opmerkelijk.
De waarde van vakmanschap
Niet omdat ik vind dat iedereen een staande klok in huis moet hebben. Mijn vrouw zou daar wellicht ook een mening over hebben. Nee, het gaat mij om iets anders. Het gaat om de waardering voor vakmanschap.
Wij leven in een tijd waarin vrijwel alles sneller, goedkoper en efficiënter moet. Als een apparaat kapot gaat, vervangen we het. Als een meubel versleten raakt, bestellen we een nieuwe. Soms nog voordat het oude meubel daadwerkelijk versleten is.
Een staande klok uit de eerste helft van de negentiende eeuw vertelt een ander verhaal. Die is gemaakt met de verwachting dat hij generaties mee zou gaan. Niet omdat duurzaamheid toen een populair woord was, maar omdat verspilling simpelweg geen logisch uitgangspunt was.
Misschien is dat wel wat mij aanspreekt.
Vooruitgang en behoud
Ik houd van technologie. Echt waar. Ik ben niet van plan mijn laptop te vervangen door een ganzenveer en een pot inkt. Toch geloof ik dat vooruitgang meer is dan alleen technische verbetering. Vooruitgang gaat ook over wat we behouden.
Een klok als deze vertegenwoordigt iets wat we langzaam lijken kwijt te raken. Het idee dat sommige dingen de moeite waard zijn om te onderhouden. Dat kwaliteit tijd mag kosten. Dat niet alles hoeft te worden beoordeeld op efficiëntie.
Dat geldt overigens niet alleen voor klokken.
Het geldt ook voor relaties, voor vrijwilligerswerk, voor vakmanschap, voor tradities en misschien zelfs voor gesprekken. Luisteren naar iemand duurt vaak langer dan snel een oordeel klaar hebben. Maar het resultaat is meestal beter.
Dingen die aandacht vragen
Een mechanische klok is in zekere zin een les in bescheidenheid. Je moet haar opwinden. Je moet accepteren dat ze niet op de seconde nauwkeurig loopt. Af en toe heeft ze aandacht nodig. Eigenlijk precies zoals veel waardevolle dingen in het leven.
Mijn smartphone is objectief gezien een veel betere klok. Daar valt weinig tegenin te brengen. Maar mijn smartphone zal waarschijnlijk geen tweehonderd jaar meegaan. Niemand zal over twee eeuwen met bewondering kijken naar mijn oude toestel en zeggen: “Wat een prachtig stukje vakwerk.”
Waarschijnlijk zeggen ze eerder: “Wat deden ze vroeger veel moeite om hun batterij leeg te krijgen.”
De staande klok heeft ondertussen rustig doorgetikt.
Wat een klok ons vertelt
Misschien koop ik die klok uiteindelijk niet. Misschien blijft het bij bewondering op afstand. Maar het beeld bleef vandaag wel hangen. Een prachtig stuk vakmanschap dat al bijna twee eeuwen bestaat en waarvan de marktwaarde inmiddels lager lijkt te zijn dan sommige draadloze oordopjes.
Dat zegt iets over onze tijd.
Misschien zegt het ook iets over mij. Dat ik, ondanks alle liefde voor innovatie, nog steeds geraakt kan worden door iets dat langzaam tikt. Door iets dat met aandacht is gemaakt. Door iets dat de tand des tijds niet alleen heeft doorstaan, maar er zelfs mooier van is geworden.
En als dat ouderwets is, dan ben ik daar eigenlijk best op tijd mee.
