Soms sta je op een dinsdagmorgen met een kop koffie in de hand naar een laadscherm te kijken en denk je: de wereld is een wonderlijke plek. Niet alleen omdat Windows weer een update heeft bedacht op een moment dat het net niet uitkomt, maar vooral omdat wij mensen zelf ook zo’n update nodig lijken te hebben. Geen grote versie, gewoon een kleine patch met wat bugfixes in het gedrag en een paar beveiligingsupdates voor het gezond verstand.
Ik ben vader, opa, echtgenoot en IT-manager in een familiebedrijf waar ik al bijna twintig jaar rondloop. Een eerste generatie .NET-developer die nog steeds blij kan worden van een mooie regel code en een oplossing die zo simpel is dat je je afvraagt waarom je er drie dagen over hebt gedaan. Eind vorig jaar begon ik aan een master. Niet omdat het moest, maar omdat het leuk is om je hersenen af en toe te laten kraken als een vers stokbrood. Badminton, fietsen, zeilen op de Friese wateren en koken houden het leven in balans. De mensen om mij heen geven het betekenis. En ergens tussen die dingen door kijk ik naar de wereld en denk ik: we zijn een beetje in de war.
Warboel
De mensheid is een beetje in de war. We verwarren de vrijheid van meningsuiting met respectloos toeteren. We zijn uitermate verbaasd wanneer we beseffen dat, net als in het echte leven overigens, landen die we als vriendschappelijk zagen ook gewoon egoïstische eigenschappen blijken te hebben. We gebruiken in het dagelijkse taalgebruik een arsenaal vleeswaren waar onze zelf slachtende slager Harmen Anema rode oortjes van zou krijgen, en die is toch echt wel wat gewend. We aanbidden AI als de nieuwe messias en brenger van alles wat goed is. En tot slot vergeten we gemakshalve dat we iedereen nodig hebben om het een samenleving te kunnen noemen.
Dat is geen oordeel van bovenaf. De mensheid is een beetje in de war inclusief ikzelf, want natuurlijk ben ik ook gewoon een mens. Los van het feit dat in de war zijn heel goed past bij IT’ers, probeer ik me toch wat te verzetten. Nee, ik ben niet tegen links, niet tegen rechts, niet tegen Big Tech en niet tegen AI, maar wil altijd wel weten waarom en welke ongewenste gevolgen dat alles dan met zich meebrengt.
In de IT-wereld is dat eigenlijk heel normaal. Elke oplossing heeft een bijsluiter. Elke update heeft een changelog en een lijst met bekende problemen. Het leven zou er een stuk rustiger uitzien als we ook daar vaker even doorheen bladerden voordat we op installeren klikken.
De verleiding van één leverancier
In veel organisaties is er een stille liefde ontstaan voor gemak. Dat is begrijpelijk. Gemak is comfortabel, voorspelbaar en meestal goed gedocumenteerd. Toch is gemak soms ook een zachte bank waar je zo diep in wegzakt dat je vergeet op te staan.
Microsoft is geen slechte genius maar een hele slimme commerciële club. Daar waar alle verkoopseinen op rood zouden staan wanneer één opdrachtgever dertig procent van onze omzet zou bepalen, leggen we lachend en zonder enige twijfel negenennegentig procent van onze IT in handen van één leverancier. Ik vermoed dat onze CEO heel jaloers kijkt naar dergelijke cijfers als het gaat om de verkoop, maar aan de inkoopzijde zouden we met dezelfde twijfel moeten kijken naar de verdeling van onze leveranciers.
Dat is geen pleidooi tegen Microsoft. Hun producten zijn vaak uitstekend. Het punt zit niet in de kwaliteit van het product, maar in de verhouding. Als één partij zo’n groot deel van je digitale infrastructuur bepaalt, dan wordt je organisatie kwetsbaar. Niet alleen technisch, maar ook strategisch.
Een familiebedrijf leert je al snel dat je nooit alles op één kaart zet. Je spreidt je klanten, je spreidt je risico’s en je zorgt dat je niet afhankelijk bent van één persoon die toevallig net op vakantie is wanneer de server besluit een existentiële crisis te krijgen.
Soevereiniteit als ideaal en realiteit
Helemaal soeverein zijn is een prachtig idee. Het klinkt stoer en onafhankelijk. Je eigen servers, je eigen cloud, je eigen software. Een digitale polder waar alles onder controle is. De realiteit is dat dit voor veel organisaties de komende vijf tot tien jaar niet haalbaar is. En dat hoeft ook niet.
Waarom zouden we geen gebruik maken van een uitstekend product? Juist. Maar dan wel in de juiste verhouding, zodat je organisatie niet op één maar op meerdere pootjes rust als het gaat om de IT. Dat is net zo gezond als het spreiden van je omzet over voldoende grote klanten.
Het gaat niet om wantrouwen, maar om balans. Niet om afkeer, maar om bewustzijn. In een wereld waarin technologie steeds meer verweven raakt met ons dagelijks leven, is het verstandig om na te denken over afhankelijkheden. Niet vanuit angst, maar vanuit verantwoordelijkheid.
AI als nieuwe dorpspastoor
Dan is er nog AI. Het nieuwe wondermiddel dat alles kan, behalve de vaatwasser uitruimen en de kat overtuigen dat de bank geen krabpaal is. We kijken ernaar met een mengeling van bewondering en ontzag. Soms zelfs met een soort religieuze verwachting. Alsof er een digitale messias is opgestaan die onze problemen oplost en ons verlost van inefficiëntie.
AI is indrukwekkend. Het kan helpen, versnellen en inzicht geven. Maar het is geen wondermiddel en zeker geen vervanging voor gezond verstand. Technologie is een hulpmiddel, geen levensbeschouwing. Het wordt pas waardevol wanneer het wordt ingezet door mensen die nadenken over de gevolgen.
Kritisch denken is geen vorm van negativiteit. Het is een vorm van zorg. Voor je organisatie, voor je collega’s en voor de samenleving waar je onderdeel van bent.
De rol van de mens
In alle discussies over technologie, geopolitiek en innovatie vergeten we soms iets eenvoudigs. Een samenleving bestaat bij de gratie van samenwerking. We hebben elkaar nodig. Niet alleen als gebruikers, klanten of collega’s, maar als mensen.
Luisteren is daarbij een onderschatte vaardigheid. Niet luisteren om te reageren, maar luisteren om te begrijpen. Dat geldt in een gezin, in een bedrijf en in een land. Misschien zelfs vooral daar.
Autonomie, eerlijkheid, verantwoordelijkheid en respect zijn geen grote woorden. Het zijn kleine keuzes die je elke dag maakt. In een vergadering, in een code review of aan de keukentafel.
De mensheid is een beetje in de war. Dat is niet nieuw en waarschijnlijk ook niet tijdelijk. Het hoort bij het mens-zijn. De kunst is om er met een zekere mildheid naar te kijken, inclusief naar jezelf. Een beetje twijfel kan geen kwaad. Sterker nog, het houdt je scherp.
In de IT-wereld weten we dat systemen robuuster worden wanneer ze niet volledig afhankelijk zijn van één component. Het leven werkt eigenlijk net zo. Spreiding, balans en een gezonde dosis nieuwsgierigheid helpen om overeind te blijven in een wereld die soms voelt als een beta-versie zonder handleiding.
Dus bouwen we rustig verder. Met mooie code, slimme oplossingen en af en toe een kop koffie terwijl het laadscherm zijn werk doet. En als we dan toch een update mogen installeren, dan graag eentje die ons helpt om iets minder in de war te zijn en iets meer in verbinding. Dat zou al een hele vooruitgang zijn.
